Kolejne obrazy napływające z Iranu trudno przyjąć bez emocji. Ulice pełne protestujących, strzały, ofiary śmiertelne, masowe zatrzymania. Do tego niemal całkowite odcięcie kraju od internetu, które sprawia, że rodziny nie wiedzą, co stało się z ich bliskimi. W takich momentach społeczność międzynarodowa po raz kolejny staje przed pytaniem o własną wiarygodność.
Reakcja Zachodu jest jednak przewidywalna. Pojawiają się ostre oświadczenia, kolejne potępienia, apele o poszanowanie praw człowieka i nowe pakiety sankcji. Coraz częściej pada więc pytanie: dlaczego Stany Zjednoczone i Unia Europejska nie decydują się na działania, które miałyby realny wpływ na sytuację w Iranie?
Odpowiedź nie sprowadza się do obojętności wobec cierpienia Irańczyków. Z analiz największych zagranicznych redakcji wynika, że Iran jest jednym z najbardziej ryzykownych punktów zapalnych współczesnej geopolityki. Każdy ruch wobec Teheranu niesie skutki daleko wykraczające poza granice jednego państwa.
Obecna sytuacja w Iranie nie jest konfliktem peryferyjnym, a on sam krajem, który można łatwo odizolować. To regionalna potęga Bliskiego Wschodu, dysponująca rozbudowanym aparatem bezpieczeństwa, znaczącymi zdolnościami militarnymi i siecią wpływów sięgającą poza własne terytorium. Jakiekolwiek zewnętrzne zaangażowanie – nawet pod hasłem ochrony ludności cywilnej – zostałoby przez władze w Teheranie potraktowane jako akt agresji. Taki krok mógłby doprowadzić nie tylko do otwartego konfliktu z Iranem, lecz także do destabilizacji całego regionu, w tym kluczowych szlaków energetycznych.
Na tę ostrożność nakłada się doświadczenie ostatnich dekad. Irak, Libia czy Afganistan miały być dowodem na to, że użycie siły może otworzyć drogę do demokracji i stabilności. Z perspektywy czasu coraz częściej postrzega się je jednak jako ostrzeżenie. Obalenie reżimu nie rozwiązało problemów tych państw, a w wielu przypadkach doprowadziło do chaosu, wojen domowych i długotrwałego zaangażowania zewnętrznych sił. W przypadku Iranu obawy są jeszcze większe. Protesty są masowe i autentyczne, ale pozbawione jednego przywództwa i spójnej alternatywy politycznej, która mogłaby przejąć władzę po ewentualnym załamaniu się obecnego systemu.
Istotną rolę odgrywa również prawo międzynarodowe. Brak mandatu Organizacja Narodów Zjednoczonych oraz niemal pewne weto ze strony globalnych partnerów Iranu skutecznie blokują możliwość legalnej interwencji. W praktyce prawo staje się tu nie tylko realną barierą, ale także wygodnym uzasadnieniem strategii powściągliwości przyjmowanej przez zachodnie stolice.
W tej sytuacji Zachód sięga po narzędzia najmniej ryzykowne: sankcje, izolację dyplomatyczną i presję polityczną. Ich skuteczność w krótkiej perspektywie jest ograniczona i nie chroni demonstrantów tu i teraz. Pozwala jednak uniknąć bezpośredniej eskalacji militarnej. Dla decydentów w Waszyngtonie i Brukseli to dramatyczny wybór pomiędzy moralnym imperatywem natychmiastowego działania a obawą przed konfliktem, którego konsekwencji nikt nie potrafi dziś przewidzieć.
Dla Irańczyków wychodzących na ulice te kalkulacje brzmią jak usprawiedliwienie bezczynności. Dla zachodnich przywódców są próbą wyznaczenia granicy między solidarnością a odpowiedzialnością za globalne bezpieczeństwo. Dlatego świat mówi dziś o Iranie głośno – ale działa ostrożnie, ograniczając się do słów, sankcji i dyplomatycznego nacisku.
To właśnie w tym napięciu między empatią a strachem przed eskalacją kryje się odpowiedź na pytanie, dlaczego w przypadku Iranu potępienia zastępują realne działania – i dlaczego dla wielu obserwatorów pozostają one boleśnie niewystarczające.